Voedingsstoffen tegen virussen
Natuurlijke middelen tegen griep
DOOR: Johan Bolhuis, arts
(Dit artikel is gepubliceerd in het decembernummer van Ortho, zie www.ortho.nl)
Het spook van het vogelgriepvirus waart rond in de wereld. Vaccinatie tegen algemene griep helpt niet tegen een nieuw, specifiek virus zoals dit vogelgriepvirus. Wel kan het de kans op complicaties en sterfte door andere vormen van griep verlagen. Reguliere antivirale middelen als Tamiflu® zijn bewezen effectief als virusremmers, maar of het voldoende de H5N1 zal remmen is onduidelijk. Groot probleem blijft de resistentie, die voor dit middel reeds is waargenomen.[1]
In het tijdschrift Ortho zijn al enkele antivirale middelen besproken die mogelijk van nut zijn bij een griepepidemie.[2],[3] Dat waren lactoferrine en vitamine C, ozontherapie en het antivirale protocol (beschreven door van Meerendonk). Deze zijn in de praktijk effectief gebleken. De vraag is of praktijkervaringen alleen voldoende onderbouwing geven en voldoende zijn om effectief te kunnen worden ingezet in geval van een pandemie.
Werkwijze
Mijn uitgangspunt is dat bij levensbedreigende ziekten en dus ook bij een virale epidemie er voor middelen moet worden gekozen die volgens gedegen onderzoek effectief zijn gebleken. De praktijkervaring kan dan als basis dienen om uiteindelijk voor de patiënt een keuze te maken.
Daarom is er als volgt te werk gegaan. In Dr. Duke's Phytochemical and Ethnobotanical Databases[4] is gezocht naar natuurlijke stoffen uit planten met een antiviraal effect. Dit leverde een lijst op van 206 antivirale stoffen. Vervolgens is in Pubmed[5] in de eerste plaats gezocht naar gerandomiseerde, dubbelblinde, placebogecontroleerde klinische studies bij mensen met infecties met griepvirussen, de zogenaamde orthomyxoviridae. Daarnaast is in dit literatuuronderzoek gekeken naar methodologisch minder goed opgezette studies, dierstudies en in vitro experimenten.
Resultaat
Ondanks de vele boeiende artikelen die ik tegen ben gekomen, viel het vinden van gekwalificeerde studies over natuurlijke middelen tegen griepvirussen tegen. De enige middelen die met gerandomiseerde studies zijn onderzocht tegen een influenzavirus zijn een gestandaardiseerd vlierbessenextract en Kan Jang.
Vlierbessen extract (Sambucol):
In de eerste studie[6] is dit gestandaardiseerde vlierbessenextract onderzocht tijdens een influenza B-epidemie in 1993 in Israël. Van de groep die het vlierbessenextract kreeg, was er bij 93,3% na twee dagen griep al een duidelijke verbetering te zien en minder koorts terwijl in de controlegroep pas 91,7% van de mensen na zes dagen verbetering merkte. Een compleet herstel was bij tenminste 90% van de groep die vlierbessenextract kreeg binnen twee tot drie dagen terwijl in de controlegroep dat minstens zes dagen duurde. Vlierbessenextract remt de hemagglutinatie en de replicatie van tenminste 10 soorten influenzavirussen en heeft een immuunstimulerend effect[7].
De tweede studie[8] was uitgevoerd bij zestig mensen in Noorwegen die nog minder dan 48 uur griepachtige symptomen hadden. Mensen kregen 4 maal daags 15 ml vlierbessenextract of 4 maal daags een placebo gedurende vijf dagen. De groep die het vlierbessenextract had gekregen was gemiddeld vier dagen eerder hersteld.
Behalve deze twee studies waren er geen andere gekwalificeerde studies te vinden van natuurlijke middelen tegen griepvirussen.
Kan Jang (bijv. weerstandskuur van Orthica):
Diverse gerandomiseerde studies werden gevonden over Kan Jang (Andrographis panaiculata), maar dan als een effectief middel bij koorts en bovenste luchtweginfecties. Slechts 1 pilotstudie bij 66 patiënten, maar wel een gerandomiseerde onderzocht het effect van Kan Jang op een influeza virus. Uit deze studie blijkt dat Kan Jang zorgt voor een sneller herstel en minder complicaties na de griep. Daarnaast werd het goed verdragen door de patiënten.[9]
Overige resultaten
Er zijn er veel studies over zoethoutwortelextract als antiviraal middel (maar dan vooral bij hepatitis C) en vele dierstudies over zoethout als antiviraal middel[10]. Het bijzondere aan zoethout is dat het in celkweken zeer effectief is gebleken tegen het SARS-virus.[11]
Middelen die goed verkrijgbaar zijn en waarbij in veel dierstudies en enkele studies bij mensen een antivirale werking wordt toegeschreven zijn:
* Zoethout (licorice / glycyrrhiza)
* Lactoferrine
* Vitamine C
* Diverse flavonoïden, onder andere uit bessen (vooral zwarte bessen[12] en cranberry’s[13]), appelsap (vers en troebel)[14], druivensap (of wijn)[15] en thee, vooral de theaflavinen[16] (zitten meer in zwarte dan in groene thee)
* Eleutherococcus (Siberische ginseng)[17]
* Diverse paddestoelen waaronder de Reishi (ganoderma lucidum)[18] en de Coriolus versicolor (PSK[19] en PSP extracten)
Enkele studies lieten zien dat het spoelen van de mond met een antiseptisch middel (gorgeldrank met alcohol of zuigtablet met alcohol erin) kan helpen om het verspreiden van een virus te remmen.[20],[21]
Samengevat
Er zijn vele natuurlijke antivirale stoffen, maar slechts van het vlierbessenextract en de Kan Jang zijn gerandomiseerde studies beschikbaar, waarbij de laatste niet specifiek tegen influenzavirussen. Dat er van goedkope middelen zoals zoethout geen gekwalificeerde studies zijn, ligt waarschijnlijk aan het feit dat er geen patent op te krijgen is.
Voor meer informatie:
- een zelfhulp factsheet bij influenza van de Canadese overheid [22]
- www.antiviraal.nl
Aanbevelingen op basis van het literatuuronderzoek
Preventief tegen virusinfecties
* zorg voor een goede basisgezondheid
* eet gezond en flavonoïdenrijk, dus vers fruit (bessen)
* drink zwarte-, groene- en zoethoutthee
* neem dagelijks een multivitaminen/mineralenpreparaat en 2 tot 3 gram vitamine C
* ga op tijd naar bed en zorg voor voldoende ontspanning
* was uw handen regelmatig en zeker na contact met iemand die grieperig is
Iemand die gevoelig is voor infecties (snel verkouden, snel grieperig) kan eventueel al preventief enkele zogenaamde immuunstimulerende middelen nemen zoals probiotica, zink, lactoferrine, paddestoelextracten en Kan Jang.
Bij de eerste verschijnselen van een virusinfectie
* neem een gestandaardiseerd vlierbessenextract, 4 x daags 15 ml
* verhoog de vitamine C tot darmtolerantie (dus totdat winderigheid of diarree optreedt; vervolgens dosering minderen). Ik adviseer mensen dan ieder uur een gram vitamine C in te nemen om te kijken wanneer ze reageren en de dagen erna die hoeveelheid wat over de dag te verdelen
* drink zoethoutthee (maak van 1 zakje 1-2 kopjes en drink zo maximaal 5 koppen per dag). Hogere doseringen kunnen de bloeddruk verhogen. Bij keelpijn gorgelen met zoethoutthee, eventueel vermengd met kamillethee of spoelen met een antiseptisch middel op basis van alcohol
* drink meer dan anders (water en zwarte bessen- of cranberrysap)
* neem lactoferrine 500 mg, 1 tot 6 capsules per dag
* neem voldoende rust en probeer een dag of vijf zo weinig mogelijk mensen te ontmoeten
* was de handen goed
In geval van pandemie met vogelgriepvirus
* blijf zoveel mogelijk thuis
* zorg voor voldoende schoonmaak- en hygiënemiddelen in huis
* zorg voor voldoende schoon water of middelen om water te zuiveren
* was vaak de handen
* neem dagelijks vlierbessenextract, grote hoeveelheden vitamine C (indien mogelijk zelfs infusen), lactoferrine, zoethoutthee, Eleutherococcus (2 tot 3 x daags 50 druppels oertinctuur), dagelijks capsules met Reishi, Coriolus en Kan Jang
* komt u in gebieden waar veel zieken zijn: neem speciale maatregelen als het dragen van beschermende kleding (vooral een FFP-2 mondmasker)
Literatuur:
[1] Le QM, Kiso M, Someya K, Sakai YT, et al. Avian flu: isolation of drug-resistant H5N1 virus.
Nature. 2005 Oct 20;437(7062):1108
[2] 1. Schuitemaker GE. Vitamine C moet onderzocht. Ortho 2005; 4:150-154
[3] Van der Schaar PJ, Pahlplatz RB. Lactoferrine: een alleskunner. Ortho 2005; 5:222-227
[4] http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/duke/listActivities.pl
[5] Pubmed (een database met meer dan 15 miljoen medische artikelen, voor iedereen toegankelijk op http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?db=PubMed )
[6] Zakay-Rones Z, Varsano N, et al. Inhibition of several strains of influenza virus in vitro and reduction of
symptoms by an elderberry extract (Sambucus nigra L.) during an outbreak of influenza B Panama.
J Altern Complement Med. 1995 Winter;1(4):361-9
[7] Barak V, Halperin T, Kalickman I. The effect of Sambucol, a black elderberry-based, natural product, on the
production of human cytokines: I. Inflammatory cytokines. Eur Cytokine Netw. 2001 Apr-Jun;12(2):290-6
[8] Zakay-Rones Z, Thom E, Wollan T, Wadstein J. Randomized study of the efficacy and safety of oral elderberry extract in the treatment of influenza A and B virus infections. J Int Med Res. 2004 Mar-Apr;32(2):132-40
[9] Kulichenko LL, Kireyeva LV, Malyshkina EN, Wikman G. A randomized, controlled study of Kan Jang versus amantadine in the treatment of influenza in Volgograd. J Herb Pharmacother. 2003;3(1):77-93.
[10] Utsunomiya T, Kobayashi M, Pollard RB, Suzuki F. Glycyrrhizin, an active component of licorice roots, reduces morbidity and mortality of mice infected with lethal doses of influenza virus. Antimicrob Agents Chemother. 1997 Mar;41(3):551-6.
[11] Cinatl J, Morgenstern B, Bauer G, Chandra P, Rabenau H, Doerr HW. Glycyrrhizin, an active component of liquorice roots, and replication of SARS-associated coronavirus. Lancet. 2003 Jun 14;361(9374):2045-6.
[12] Knox YM, Suzutani T, Yosida I, Azuma M. Anti-influenza virus activity of crude extract of Ribes nigrum L.
Phytother Res. 2003 Feb;17(2):120-2.
[13] Weiss EI, Houri-Haddad Y, Greenbaum E, Hochman N, Ofek I, Zakay-Rones Z. Cranberry juice constituents affect influenza virus adhesion and infectivity. Antiviral Res. 2005 Apr;66(1):9-12.
[14] Konowalchuk J, Speirs JI. Antiviral effect of commercial juices and beverages.
Appl Environ Microbiol. 1978 Jun;35(6):1219-20.
[15] Konowalchuk J, Speirs JI. Virus inactivation by grapes and wines. Appl Environ Microbiol. 1976 Dec;32(6):757-63.
[16] Nakayama M, Suzuki K, Toda M, Okubo S, Hara Y, Shimamura T. Inhibition of the infectivity of influenza virus by tea polyphenols. Antiviral Res. 1993 Aug;21(4):289-99.
[17] Glatthaar-Saalmuller B, Sacher F, Esperester A. Antiviral activity of an extract derived from roots of Eleutherococcus senticosus. Antiviral Res. 2001 Jun;50(3):223-8.
[18] Eo SK, Kim YS, Lee CK, Han SS. Antiviral activities of various water and methanol soluble substances isolated from Ganoderma lucidum. J Ethnopharmacol. 1999 Dec 15;68(1-3):129-36.
[19] Tsuru S. Depression of early protection against influenza virus infection by cyclophosphamide and its restoration by protein-bound polysaccharide. Kitasato Arch Exp Med. 1992 Sep;65(2-3):97-110.
[20] Meiller TF, Silva A, Ferreira SM, Jabra-Rizk MA, Kelley JI, DePaola LG. Efficacy of Listerine Antiseptic in reducing viral contamination of saliva. J Clin Periodontol. 2005 Apr;32(4):341-6.
[21] Oxford JS, Lambkin R, Gibb I, Balasingam S, Chan C, Catchpole A. A throat lozenge containing amyl meta cresol and dichlorobenzyl alcohol has a direct virucidal effect on respiratory syncytial virus, influenza A and
SARS-CoV. Antivir Chem Chemother. 2005;16(2):129-34.
[22] http://www.health.gov.ab.ca/influenza/FS_Overcounter.html